علیه فاشیسم
معرفی کتاب «علیه فاشیسم»
در روزگاری که برخی مترجمان لیبرال ایرانی با ژست فیلسوفانه پشت تریبون میروند و سوسیالیسم واقعی را با نسخه تحریفشدهای که احزاب ناسیونالیستی به نفع منافع خود به کار گرفتهاند یکی میدانند، نوشتههای آنتونیو گرامشی، روشنفکر و متفکر ایتالیایی، حقیقت را روشنتر از همیشه به ما نشان میدهد. او یادآوری میکند که چرا در مقاطع خاص، این جریانها بهطور سیستماتیک دروغ میگویند: همانگونه که در آلمان، ایتالیا و اسپانیا، فاشیستها «سوسیالیسم» را نه برای مردم، بلکه در خدمت سرمایهداران حزب و ماشین جنگیشان اجرا کردند، امروز هم برخی دولتها این ایدئولوژی را علیه مردم و محیطزیست به کار میگیرند.
کتاب علیه فاشیسم با انتخاب هوشمندانه مجموعهای از مقالات گرامشی پیش از دوران زندان، تصویری زنده و دقیق از اهمیت اندیشه و عمل رادیکال ارائه میدهد. گرامشی، یک سال پیش از به قدرت رسیدن حزب فاشیست موسولینی، هشدار داد:
«کودتای فاشیستی به معنای آغاز جنگ است، و نه فقط در شرق. مردم آزادیخواه و صلحطلب باید آماده هر فاجعه و کشتار تازهای باشند که فاشیسم برای تحکیم سلطه خود تدارک میبیند.»
او همچنین نسبت به گسترش حضور نظامی حزب فاشیست در سراسر ایتالیا هشدار داده و در مقالات بعدی، بیپرده قرارداد صلح میان سوسیالیستها و فاشیستها در پارلمان را نقد میکند؛ چراکه به باور او، در لحظه سازش با فاشیسم یا باید خود را به کام مرگ بسپارید یا به بخشی از آن تبدیل شوید.
این کتاب، فراتر از یک سند تاریخی، آیینهای برای زمان حال است؛ زمانی که سازشکاران با شعارهایی چون «حفظ اتحاد» و «جلوگیری از فروپاشی»، رهبران اتحادیهها و جنبشهای کارگری را به ابزار سرکوب کارگران و فرودستان بدل میکنند. گرامشی هشدار میدهد:
«آنان تنها زمانی اهمیت دارند که بتوانند اعتماد کارگران را جلب کرده و در عین حال، اعتصابها را متوقف کنند و کارگران را به پذیرش ظلم و بهرهکشی سرمایهداری راضی سازند.»
علیه فاشیسم نهتنها یک اثر نظری مهم، بلکه کتابی استراتژیک برای فهم مکانیسمهای سلطه و مقاومت در برابر آن، بهویژه در روزگار پر از غبار و تحریف امروز.
آشنایی با آنتونیو گرامشی
آنتونیو گرامشی (Antonio Gramsci) متولد ۲۲ ژانویه ۱۸۹۱ در جزیره ساردینیا ایتالیا و درگذشته در ۲۲ آوریل ۱۹۳۷ در شهر رم، یکی از برجستهترین فیلسوفان، اندیشمندان انقلابی و نظریهپردازان مارکسیست قرن بیستم بود. او از بنیانگذاران و رهبران اصلی حزب کمونیست ایتالیا به شمار میرود و نقش مهمی در شکلگیری جریانهای ضدسرمایهداری ایفا کرد.
گرامشی بیشتر با نظریه مشهور هژمونی فرهنگی شناخته میشود؛ مفهومی که نشان میدهد چگونه طبقات حاکم، سلطه خود را نه فقط از طریق قدرت سیاسی و اقتصادی، بلکه با کنترل فرهنگ، ارزشها و باورهای جامعه تثبیت میکنند. اندیشههای او الهامبخش بسیاری از جنبشهای اجتماعی و سیاسی در سراسر جهان بوده و همچنان در مطالعات علوم اجتماعی و سیاسی جایگاه ویژهای دارد.